Archive for Wrzesień 2017

Granice między językami

Ponadto przeprowadzenie dokładnych granic między językami nie należy do rzeczy łatwych, bez względu na to, czy wiążą się one z odrębnymi narodowościami, czy też nie. W XIX w., gdy Norwegia pozostawała pod panowaniem Danii, w literaturze używano w obu krajach języka zwanego norwesko-duńskim. W tym właśnie języku napisał Ibsen swoje niezapomniane sztuki. Taka synteza była możliwa dzięki znacznemu podobieństwu współczesnego języka duńskiego i norweskiego. Po dziś dzień Duńczyk może bez trudu rozmawiać z Norwegiem, jeśli tylko obaj zechcą wymawiać słowa wyraźnie i powoli. Jednakże istnieją różnice w słownictwie, intonacji, wymowie itd., które mogą powodować pewne trudności lub nieporozumienia. Odkąd Norwegia uzyskała całkowitą niezależność polityczną, stworzono rodzaj standardu norweskiego, posiadającego wiele cech, których nie ma duński. Tak więc powstaje pytanie: czy jest to osobny język, czy nie? Podobne pytanie można by sformułować w odniesieniu do flamandzkiego (języka z grupy germańskiej, którym mówi wielu obywateli Belgii) oraz holenderskiego, który jest językiem całej Holandii. Każdy, kto zna flamandzki, nie będzie miał żadnych trudności w porozumiewaniu się z ludźmi, których może spotkać w podróży do Holandii. Jednakże zauważy on różnice, szczególnie w słownictwie i w wymowie. I tu znów pytanie: jeden język, czy dwa? Istnieje wyraźna granica polityczna, lecz granica lingwistyczna jest o wiele mniej wyraźna. W obu przypadkach musimy uznać pary języków narodowych, ściśle spokrewnionych, niemniej – różnych.

Read the rest of this entry »

Eugeniusz Oniegin Puszkina

Inżynierowie komunikacji interesujący się językiem jako kodem wypracowali metodę matematycznego wyliczenia ilości informacji przekazywanej przez każdą jednostkę w łańcuchu Markowa. Analizowanym tekstem byl Eugeniusz Oniegin Puszkina: należy zauważyć, że jednostkami byty litery alfabetu rosyjskiego, a nie fonemy języka mówionego. Studium opublikowano po francusku w „Bulletin of the Imperial Academy of Sciences” VII, Petersburg 1913.

Read the rest of this entry »

Szkodliwe uprzedzenia dla badania języków w średniowieczu

Aby oddać sprawiedliwość Voragine’owi, Chaucerowi i im podobnym, należy zauważyć, iż w gruncie nie pretendowali oni do podawania etymologii w dzisiejszym rozumieniu tego słowa. Po prostu nie dbali o to, czy takie lub inne proponowane przez nich pochodzenie wyrazu było historycznie poprawne, o ile tylko mogło oddziaływać umoralniająco: a przecież byli dostatecznie inteligentni, by wiedzieć, że tylko jedna wersja mogła być prawdziwa. Tyle tylko, że po prostu fakty z historii języka były im wysoce obojętne.

Read the rest of this entry »

Struktura języka

Poszczególne dźwięki danego języka (fonemy) łączą się – jak widzieliśmy-w jednostki zwane morfemami. Jednostki te mogą stanowić wyrazy (jakkolwiek trudno „wyraz“ zdefiniować, o czym mówiliśmy w rozdz. 3) lub być częściami wyrazów. Nasuwa się teraz pytanie: jak zestawia się wyrazy, by powstały podstawowe jednostki wypowiedzi?

Read the rest of this entry »

Tradycja klasyczna

Tradycja klasyczna (wprost od Greków w dużej części Europy Wsch., poprzez Rzymian głównie w Europie Zach.) w ogromnej mierze ukształtowała naszą stylistykę (tj. naszą naukę o stylu) aż do czasów dzisiejszych. Nauczyliśmy się z niej, jak wykorzystywać środki tkwiące w językach do celów artystycznych. W każdym wypadku wynikiem był język mówiony i pisany typu „literackiego“ w ramach języka narodowego. Wspólną ich cechą są przyjęte ogólne zwyczaje użycia i uznane sposoby skutecznego przemawiania, znane każdemu, kto zajmuje się planowym, niespontanicznym pisaniem lub przemawianiem. Ale każdy pisarz czy mówca wykazuje także, w większym czy mniejszym stopniu, własną oryginalność w posługiwaniu się ogólnymi konwencjami literackimi i ustalonymi już wzorami. Ważne są także innowacje w posługiwaniu się językiem.

Read the rest of this entry »

Współpraca między językoznawcami a interpretatorami literatury

Współcześni formaliści utrzymują, że indywidualny styl pisarza stanowi „gwałt“ dokonany na języku, w którym pisarz ma się wyrażać. Przyjęto, że pisarz artysta musi koniecznie wyróżniać się użyciem środka ekspresji – nawet gdyby miał być niezrozumiały – jeśli tak mu się podoba. Ta teza nasuwa dwa ważne pytania. Pierwsze: do jakiego stopnia pisarz artysta może porzucić normalne tory komunikacji językowej, nie narażając się na utratę kontaktu z odbiorcami? Drugie: czy artysta istotnie chce nawiązać kontakt z odbiorcami, ze społeczeństwem?

Read the rest of this entry »

Wywód Sapira

Wywód Sapira oparty jest oa znajomości wielu języków, używanych w różnych zakątkach świata. Dochodzi on do wniosku, iż we wszystkich tych językach potrzebna jest jakaś metoda pokazania związku między rzeczą a czynnością. Rzecz i czynność należy oczywiście rozumieć w sensie bardzo szerokim. Ta pierwsza może być abstrakcją, druga zaś po prostu określeniem stanów istnienia. może mieć zasadnicze znaczenie w ustalaniu stosunku elementów wypowiedzianych do innych, wypowiedzianych wcześniej, i dlatego przekazywanych domyślnie, chociaż nie zostały wyrażone. Są sytuacje, gdzie oznajmienie czegoś odnosi się pośrednio czy bezpośrednio jedynie do istnienia tego czegoś, jak w przypadku wskazówek scenicznych, szyldów na budynkach czy oznajmieó w rodzaju: „okręt“ lub „przypływ“ 5.

Read the rest of this entry »

Zellig Harris i jego technika – kontynuacja

Jako rozwiązanie Harris proponuje zespół quasi-algebraicznych formuł. Niewtajemniczony czytelnik nie powinien przerażać się ich ezoterycznym wyglądem. Znaczna ich część da się łatwo przetłumaczyć na język zrozumiały dla większości z nas, chociaż

Read the rest of this entry »