Interpunkcja w wypowiedzi

Takie jednostki mogą być pojedynczymi wyrazami. Wczoraj jest skończonym oznajmieniem w odpowiedzi na pytanie: Kiedy przyjechałeś? Nie byłoby ono jednak skończonym oznajmieniem, gdyby mówiący mówił wyraz wczoraj w sposób zapowiadający dalszy ciąg wypowiedzi, a następnie gwałtownie przerwał, jak gdyby miał powiedzieć: Wczoraj byłem w kinie, ale nie skończył. Z drugiej strony jednostki te mogą być dość długie i tak też będzie je rozumiał słuchacz, jeśli będzie musiał czekać na sygnały początkowe czy końcowe, służące do ich rozgraniczania.

W języku pisanym (drukowanym) występują odpowiednie sygnały optyczne. Interpunkcja zaznacza za pomocą kropki (np. Wczoraj.), że wypowiedź jest skończona. Za pomocą myślnika (np. Wczoraj -) można zaznaczyć, że jest ona niekompletna. Te znane nam wszystkim pomocnicze środki interpretacji tekstów pisanych są bardzo cenne, ale nie są wystarczające w przypadku języków europejskich i z pewnością niedostateczne dla wielu innych. W wielu wypadkach potrzebne jest zaznaczenie tonów i krzywych intonacyjnych, czego konwencjonalna interpunkcja nie zapewnia w całej rozciągłości.

W formie mówionej języków specjalne sygnały dają możność pocięcia dłuższej wypowiedzi na jednostki, które możemy nazwać zdaniami. Tymczasem niech nam wystarczy stwierdzenie, że zdanie jest wypowiedzią odpowiadającą pewnym normom skończoności w danym języku. Normy te mogą być różne, w zależności od języka. Jeden z powszechnie stosowanych typów takich norm stanowią modele intonacyjne (jak w języku angielskim).

W granicach tak wyodrębnionych jednostek mogą się znajdować jednostki mniejsze. Jeśli zdanie składa się z pojedynczego wyrazu, jak np.: Wczoraj, jest ono niepodzielne jako zdanie. Ale jeśli składa się z szeregu wyrazów, jak np.: Wczoraj dałem tę książkę profesorowi Kowalskiemu, to można je dalej podzielić na grupy wyrazów, stanowiące elementy zdania. Podział taki możliwy jest dzięki rozpoznaniu różnych sygnałów, takich jak styk i in. Proces pod- podzialu zdań i wyróżnienia w nich części można nazwać procesem identyfikacji składników bezpośrednich1 i składników ostatecznych 2 (w wielu językach – pokrywających się z morfemami, według definicji w rozdz. 3). W każdym razie, analiza taka stawia nas wobec kwestii podstawowej – kwestii funkcjonowania wyrazów i grup wyrazów w zdaniach.

Leave a Reply