Konwencjonalny charakter znaku językowego cz. II

W tej sytuacji jest rzeczą zrozumiałą, że w sprawie związku znaków językowych ze znaczeniem (jakkolwiek byśmy ten termin rozumieli) proponowano już niejedno wyjaśnienie. Rzecz ciekawa, że językoznawcy stosunkowo późno zwrócili uwagę na ten problem. Dopiero pod koniec XIX w. dziedzinę zwaną semantyką uznano za część językoznawstwa i rozpoczęto wstępne badania. Wybitny pionier współczesnego językoznawstwa, Ferdinand de Saussure, postanowił nazwać znak językowy „signifiant“ (element oznaczający) a rzecz, do której on się odnosi -„signifié“ (element oznaczany). De Saussure podkreślał, że przez ten drugi termin należy rozumieć nie obiektywne zjawiska świata przyrody, lecz „pojęcie“ w umyśle słuchacza: co oznaczałoby zachowane w pamięci przeżycia z sytuacji językowych, które umożliwią mu zinterpretowanie znaku językowego i właściwą nań reakcję czy to w momencie słuchania (czytania), czy też w jakiś czas później. Rolę signifié (czynnika czysto subiektywnego) należy badać w kategoriach hic et mmc, nie zaś w kategoriach przeszłości, a więc synchronicznie dla każdego okresu historii. Fakt, iż w języku niemieckim das Buch znaczyło kiedyś «drewno bukowe», nie ma dziś żadnego znacz snia dła przeciętnego Niemca: fakt ten nie wpływa na jego subiektywne skojarzenia z tym wyrazem. Jeśli dawniej ludzie mówiący po niemiecku wiązali z tym samym znakiem językowym pojęcie jakiegoś rodzaju drzewa, to fakt ten również powinien zostać odnotowany jako zjawisko synchroniczne, ważne dla minionej epoki, lecz obecnie nieistotne. Prawdopodobnie można by ustalić jakiś związek pomiędzy dwoma zestawionymi faktami, wynikający z syntezy dwóch typów opisu: synchronicznego i diachronicznego (por. rozdz. 3, s. 60). Lecz de Saussure nie miał, niestety, możności rozwinąć tych licznych, pobudzających do rozważań sugestii, zawartych w kursie jego wykładów1. Dlatego nie wiemy, jak on sam zaproponowałby przerzucenie pomostu łączącego jeden opis synchroniczny z innym. W przypadku das Buch np., trzeba by zbadać zanotowane w piśmie użycia tego wyrazu w różnych kontekstach poprzez szereg stuleci i w ten sposób ustalić, kiedy po raz pierwszy pojawia się jego współczesne zastosowanie. Dla pełnego zrozumienia tego przesunięcia znaczenia trzeba by odwołać się do wiedzy pozalingwistycznej, jak np. historia techniki. Z niej dowiadujemy się, że ludy pragermańskie ryły litery swojego alfabetu, zwanego runicznym, w twardych materiałach, takich jak kamień, żelazo czy drewno. W rzeczy samej, podstawowym znaczeniem ang. write (obecnie «pisać») było niegdyś «ryć», «ciąć». Drewna bukowego (die Buche) używano zapewne właśnie do tego celu.

Wyjaśnienie znaczenia podane przez de Saussure’a implikuje sytuację o trzech elementach, z których dwa tylko interesują językoznawcę. Można ją przedstawić następująco: znaczenie \

Leave a Reply