Mierzenie zjawisk językowych jednostkami informacji

W każdym razie z dyskusji o języku w związku z teorią komunikacji wypływają dwa następujące stwierdzenia: redundancja może przedstawiać dla komunikacji stratę w przypadku systemu idealnie sprawnego, a w przypadku systemu ulegającego zakłóceniom zapewnia ona efektywność transmisji.

Mierzenie zjawisk językowych jednostkami informacji – bitami – sugeruje od razu użycie maszyn cyfrowych i podobnych pomocy mechanicznych szeroko stosowanych w innych dziedzinach, jak np. w księgowości. Sugeruje to – w rzeczy samej – techniki prowadzące do tłumaczenia maszynowego. Metaforycznie można sobie wyobrazić mózg ludzki, odbierający bodźce językowe, jako maszynę odbierającą „instrukcje“. (To ostatnie słowo, powszechnie używane w opisywaniu funkcjonowania mechanicznego, samo jest w takim kontekście przenośnią.) I odwrotnie, można sobie wyobrazić maszynę jako model ludzkiego mózgu. Analogia ta sprawdza się do pewnego tylko momentu. Ale Colin Cherry, jeden z pionierów badań nad komunikacją z punktu widzenia technicznego, sam przestrzegał przed niebezpieczeństwami takiej analogii. Mówiąc o instrukcji, pamięci i decyzjach w odniesieniu do maszyny, stosujemy zwodniczą metaforę. Pamięć ludzka ma właściwości daleko bardziej złożone niż właściwości, które cechują statyczną akumulację i magazynowanie danych przez maszynę. Nauka zwraca uwagę na podstawową różnicę pomiędzy organicznymi i nieorganicznymi odbiorcami bodźców, czyli „instrukcji“. Ten drugi rodzaj odbiorców może być ogromnie skomplikowany i wysoce wydajny, dzięki zastosowaniu coraz liczniejszych urządzeń technicznych. Jednakże pozostaną one zawsze zasadniczo różne od odbiorców organicznych, podobnie jak zjawiska czysto fizyczne czy chemiczne różnią się zasadniczo od biologicznych. Można by powiedzieć, że mamy tu do czynienia z różnicami jakościowymi, a nie tylko ilościowymi, i o tym oczywiście nie należy zapominać. Jednocześnie wszakże nie ma powodu obawiać się lub odrzucać pomocy maszyny, jak to czynią niektórzy konserwatywni językoznawcy. Pomoce mechaniczne są niewątpliwie pożądane w sprawach komunikacji między ludźmi, podobnie jak od dawna w sprawach transportu.

W każdym okresie w historii techniki powstawało pytanie: czy ten wynalazek będzie służył postępowi ludzkości i przyczyni się do jej przetrwania, czy też przyspieszy jej zagładę? Zastąpienie tłumaczy przez maszyny – nawet w ograniczonym stopniu – nasuwa to samo pytanie, co odkrycie w zamierzchłych czasach ognia i wyzwolenie energii atomowej w naszych czasach. Z wszystkimi takimi sytuacjami wiązał się pewien czynnik niebezpieczeństwa. Możemy tylko mieć nadzieję i dążyć do tego, aby pomoce mechaniczne przyczyniły się do polepszenia komunikacji i wzajemnego zrozumienia między ludźmi.

Leave a Reply