Niektóre implikacje stylistyczne struktur językowych cz. II

Mimo ograniczeń tkwiących w samych systemach językowych zostaje jednak jeszcze szerokie pole swobodnego wyboru w obrębie każdego z nich. Warto przynajmniej wprowadzić rozróżnienie po- między przypadkowym, spontanicznym a nieprzypadkowym, przemyślanym użyciem języka. To pierwsze jest na ogół użyciem bez zastanawiania się: piszący czy mówiący nie planuje swojego stylu świadomie. To drugie zakłada planowanie z rozmysłem, jak w oficjalnym krasomówstwie, reklamie, poezji i innych formach literackich. Podział ten jest jednak bardzo ogólny. W zależności od warunków społecznych, w szczególności od rozwarstwienia klasowego, będziemy mieli różne poziomy stylu w obrębie typu wypowiedzi nazwanego wypowiedzią przypadkową lub spontaniczną. Możemy więc mieć styl nieoficjalny ludzi wykształconych, mowę bardzo potoczną, wreszcie styl nie do przyjęcia wśród osób wykształconych, z pozycją społeczną, nawet gdy w danej chwili ich zachowanie jest jak najbardziej nieformalne. Współzależność tych typów wypowiedzi spontanicznej wymaga uznania czynników środowiska zewnętrznego, co należy częściowo do dziedziny socjologii. Jednym z takich czynników jest posiadanie lub brak wykształcenia.

Jeśli chodzi o badanie stylu niespontanicznego, to istnieje długa tradycja europejska, sięgająca czasów starożytnych. Grecy byli świadomi wartości stylistycznych ukrytych w ich języku i badali je szczególnie w związku z praktyką krasomówczą. By skutecznie przemawiać w publicznych debatach, trzeba było wiedzieć, jakie kombinacje dźwięków będą brzmiały przyjemnie na końcu zdań, jakie układy szyku wyrazów i konstrukcji składniowych przyczynią się skutecznie do wzbudzenia zainteresowania i trzymania słuchacza w stanie oczekiwania i niepewności oraz będą jasno rozumiane: jakie figury retoryczne stosownie upiększą przemowę w różnych kontekstach. Greckie podręczniki retoryki, zajmujące się tymi sprawami, zostały zaadaptowane przez Rzymian, używano ich w średniowieczu i stały się podstawą nauczania tego przedmiotu w czasach odrodzenia i w epoce nowożytnej.

Leave a Reply