Niektóre implikacje stylistyczne struktur językowych

Możliwość różnych środków wyrażania się w obrębie jednego przyjętego kodu językowego, czyli langue, nasuwa problem stylu. Niewiele możemy tu o nim powiedzieć. Indywidualny styl w języku sugeruje wybór. Jeśli pisarz lub mówca zmuszony jest do używania ustalonych formuł, jak np. w tradycyjnym rytuale

Grecka litera oznacza tu dyftcng zbliżony do ou. religijnym, w rozkazach wojskowych, sprawozdaniach naukowych itp., to nie będzie on miał szans na rozwinięcie własnego stylu. Ten, którego się trzyma, był już ustalony dla niego przez innych, utrwalony przez instytucje społeczne na podstawie długotrwałego doświadczenia zbiorowego. Kiedyś mogła istnieć możność jakiegoś wyboru, ale skończyło się na uświęconym zwyczajem nakazie. Z drugiej strony, pisarz lub mówca może rozwinąć swój własny odrębny styl, również oparty na wyborze, jaki jest mu dostępny w obrębie materiału jego języka i wzorów ten materiał organizujących.

Wszystkie aspekty danego języka, jego zakres fonemów (wraz z fonemami tonicznymi i akcentowymi), system morfemów i ich kombinacji, struktura składniowa, słownictwo i szyk wyrazów – reprezentują skomplikowane związki wzajemne swobody i ograniczeń. Taki język, jak np. hawajski z grupy polinezyjskiej, który charakteryzuje się przewagą sylab otwartych, ubóstwem spółgłosek i wysoką częstotliwością użycia samogłosek, już z natury swojej ma możność stwarzania efektów estetycznych (popularnie określanych jako „płynność, liryczność“ etc.), pozostających w kontraście z takim językiem, który często używa ciężkich zbitek spółgłoskowych, sylab zamkniętych i ciężkiego akcentu dynamicznego. Ustalone miejsce akcentu będzie miało określone konsekwencje dla wersyfikacji. W języku polskim powszechna zasada akcentowania sylaby przedostatniej w wyrazach wielosylabowych oznacza ograniczenie wierszy jambicznych z rymami męskimi. Wysoko rozwinięta fleksja pomnaża możliwości tworzenia rymów, jak w wyrażeniach w rodzaju łac. illarum bonarum femindrum «tych dobrych kobiet». Poza tym fleksja – jak widzieliśmy – pozwala na swobodę szyku wyrazów, tak że rozmieszczenie elementów zdania staje się sprawą efektu retorycznego dla podkreślenia, zawieszenia, zwłoki itp. Językom niefleksyjnym lub językom o minimalnej fleksji może brakować możliwości tego rodzaju, ale z drugiej gtrony łatwiej osiągają efekty emfatyczne dzięki zwięzłości i ekonomii ekspresji. Dalej – słownictwo może być jednorodne (jak w dzisiejszym języku islandzkim) lub zróżnicowane dzięki wielu zapożyczeniom (jak we współczesnej angielszczyźnie). To także ma znaczenie dla efektu stylistycznego.

Leave a Reply