Opis części mowy cz. II

Przyimkami i spójnikami przywykliśmy nazywać pewne grupy wyrazów w językach indoeuropejskich, pełniące – jako jedyną funkcję – funkcję wyrażania relacji pomiędzy innymi wyrazami i grupami wyrazów w zdaniu, przy jednoczesnym braku dającego się łatwo zdefiniować znaczenia własnego. Z tego powodu mówi się czasem o nich ogólnie jako o wyrazach „pustych“, czyli pełniących funkcje tylko gramatyczne. Oczywiście jeśli je rozpatrywać z osobna, poza wszelkim kontekstem, wyrazy takie jak na, jeśli, lecz trudniej zdefiniować leksykalnie niż takie wyrazy, jak głowa czy dawać. Ich funkcja językowa, jak również brak wyraźnych odpowiedników w obiektywnym świecie rzeczy i zdarzeń pozornie wyodrębniają je w specjalną kategorię., Jednakże istnieją języki, w których te klasy wyrazów funkcjonalnych o wiele trudniej wyodrębnić niż w naszych językach. W języku ewe (Afryka Zach.) wyraz dzi ma szeroką skalę znaczeń: «niebo», «powierzchnia», «w górę», «na wierzchu», «ponad», «ku», «odnoszący się do». Gdy jest użyty jako wyraz „pusty“, czyli relacyjny, wtedy występuje postpozycyjnie: ćletodzl «on jest na wodzie», dosłownie «wodzie na». Me, w naszym rozumieniu tego terminu – rzeczownik, znaczący «jakieś miejsce wewnątrz innego miejsca», może także znaczyć «przeciąg czasu», «rozszerzenie przestrzeni», a także «do», «na», «blisko», «pod» i «pomiędzy», zaś vgo «przód» lub «przednia część» może również znaczyć «przed» zarówno w sensie czasowym, jak i przestrzennym: Stałem przed domem, jak również On był wodzem przede mną. Tak więc konkretne terminy na oznaczenie przedmiotów w przestrzeni służą do wyrażania relacji zarówno czasowych, jak i przestrzennych, a nawet relacji bardziej abstrakcyjnych, takich jak związek przyczynowy (post hoc, ergo propter hoc).

Ale takie przesunięcia lub elastyczność kategorii nie ograniczają się bynajmniej do języków takich jak ewe, w którym brak oznak zewnętrznych w rodzaju fleksji, oznak, które by oddzielały rzeczowniki od przyimków, postpozycji („poimków“) i innych części mowy. Procesy przesuwania się kategorii, będące w toku lub dopiero co zakończone, możemy obserwować w dzisiejszych językach fleksyjnych rodziny indoeuropejskiej. We współczesnym irlandzkim spójnik gdy wyraża się przez ‚n mir, gdzie samo uair (z łac. hora

Leave a Reply