Pejoratywizacja

Pejoratywizacja – zmiana semantyczna pejoratywna (pomniejszająca, nadająca znaczenie ujemne) jest przeciwieństwem zmiany melioratywnej. Następuje ona wtedy, gdy wyrazy lub wyrażenia przechodzą z wyższego pola semantycznego do niższego, oczywiście w sensie konotacji społecznych. Tutaj łatwiej nawet znaleźć przykłady niż w dziedzinie zmian melioratywnych. Przytaczany już przez nas wyraz lemman jest właśnie takim przykładem. Jest rzeczą interesującą w świetle historii społecznej, że wyrazy związane z zajęciami wiejskimi podlegały zmianom pejoratywnym szczególnie w erze, gdy małe i wielkie miasta zaczęły stanowić żywsze ośrodki życia kulturalnego niż wieś, tj. w późnym średniowieczu. I tak ang. boor, pokrewne z niem. Bauer, oznaczało pierwotnie po prostu oracza (zajęcie z pewnością godne pochwały), lecz dziś – człowieka niekulturalnego. Podobnie ang. pagan, z łac. pdgdnus, znaczyło po prostu «wieśniak». Ale ponieważ chrześcijaństwo dotarło do wsi nieco później niż do miast, termin ten również uległ pejoratywnej zmianie semantycznej: pagan «poganin». Można tu przytoczyć również „upadek“ ang. wyrazu heathen (dziś «poganin, człowiek ciemny»), który pierwotnie oznaczał mieszkańca puszczy lub wrzosowisk (heath). Tak samo wyraz churl, spokrewniony z niem. Kerl «chłop, osobnik» i imieniem Karl, został zdegradowany i podobnie jak boor znaczy «gbur, prostak». Interesujące podejście społeczne przejawia się w historii poi. wyrazu wariat. Pochodzi on od łac. variare, które znaczyło «różnić się, być innym» (niż inni ludzie w tym przypadku). Podobnie idiota pochodzi od gr. EStco-ryję «osoba prywatna»: a stąd «ktoś, kto jest ignorantem, bo trzyma się z dala» (od spraw publicznych m. in.). Te dwie zmiany pejoratywne ilustrują społeczną dezaprobatę nonkonformizmu w zachowaniu.

Leave a Reply