Struktura języka

Poszczególne dźwięki danego języka (fonemy) łączą się – jak widzieliśmy-w jednostki zwane morfemami. Jednostki te mogą stanowić wyrazy (jakkolwiek trudno „wyraz“ zdefiniować, o czym mówiliśmy w rozdz. 3) lub być częściami wyrazów. Nasuwa się teraz pytanie: jak zestawia się wyrazy, by powstały podstawowe jednostki wypowiedzi?

Wyrażenie „podstawowe jednostki wypowiedzi“ nie jest dość jasne, ale używamy go tu celowo. Tradycyjne gramatyki mówią o zdaniach głównych i podrzędnych, częściach zdań i o równoważnikach zdań. Ale definicje są często niezadowalające. Przestarzałe gramatyki angielskie dawały definicje tego rodzaju: „Zdanie jest grupą wyrazów wyrażających skończoną myśl“. Oczywiście, trudno byłoby ustalić, co stanowi skończoną myśl, czy to przy pomocy kryteriów logicznych, filozoficznych, czy tylko językowych. Na szczęście jednak, gdy mamy podzielić strumień wypowiedzi na jej zasadnicze części, możemy zastosować pewne kryteria bardziej obiektywnej natury.

Język mówiony realizowany jest w jednostkach o bardzo różnej długości – od dłuższego przemówienia mówcy do krótkich wypowiedzi składających się na szybką rozmowę. Dotyczy to wszelkich społeczności ludzkich, wraz z tymi, które dotąd nie posiadają pisma. Jest rzeczą ważną, by zarówno w związku z tym, jak i z innymi zagadnieniami analizy językoznawczej za punkt wyjścia brać język mówiony.

Dłuższe przemówienie może być opowiadaniem wygłoszonym dla informacji lub zabawienia słuchaczy bądź przemową wygłoszoną w celu nakłonienia ich do przyjęcia pewnej linii działania. Cudzoziemiec zbliżający się do grupy słuchaczy z pewnej odległości może początkowo uświadamiać sobie jedynie strumień dźwięków. Później, podchodząc bliżej, zauważy dłuższe czy krótsze pauzy. Na początku i na końcu jest cisza. Pauzy dzielą oczywiście przemówienie na jakiegoś rodzaju jednostki. Zauważy on, że każda pauza poprzedzona jest w sposób charakterystyczny jednym z określonej liczby określonych wzorów intonacyjnych, pewnych często powtarzanych sekwencji fonemów bądź też jakimś gestem (lub jakąś kombinacją tych czynników) dającym się zidentyfikować nawet komuś, kto nie zna języka. Wrażenia będą oczywiście bardzo ogólne, ale dadzą one pierwsze wskazówki co do głównych elementów, na które można podzielić dłuższą wypowiedź.

Leave a Reply