Wywód Sapira

Wywód Sapira oparty jest oa znajomości wielu języków, używanych w różnych zakątkach świata. Dochodzi on do wniosku, iż we wszystkich tych językach potrzebna jest jakaś metoda pokazania związku między rzeczą a czynnością. Rzecz i czynność należy oczywiście rozumieć w sensie bardzo szerokim. Ta pierwsza może być abstrakcją, druga zaś po prostu określeniem stanów istnienia. może mieć zasadnicze znaczenie w ustalaniu stosunku elementów wypowiedzianych do innych, wypowiedzianych wcześniej, i dlatego przekazywanych domyślnie, chociaż nie zostały wyrażone. Są sytuacje, gdzie oznajmienie czegoś odnosi się pośrednio czy bezpośrednio jedynie do istnienia tego czegoś, jak w przypadku wskazówek scenicznych, szyldów na budynkach czy oznajmieó w rodzaju: „okręt“ lub „przypływ“ 5.

Na marginesie trzeba podkreślić, że nie wszystkie języki mają równie wyrazisty model zdania: podmiot + orzeczenie. Indianie Totonak w środkowo-wschodnim Meksyku rozwinęli ogromnie syntetyczny, jednowyrazowy ośrodek zdania (czasownikowy lub rzeczownikowy), który stanowi skończoną wypowiedź – bez dwudzielnego podziału, jaki znajdujemy w większości języków6.

Przy założeniu, że te dwa elementy podstawowe można wyde- dukować bez względu na to, jak są wyrażane, powstaje pytanie: w jakim stosunku do nich pozostają wyrazy? Przez swoją formę czy pozycję, lub jedno i drugie, składają się one zwykle na jeden z tych elementów lub też są z jednym z nich związane. Te dwie grupy o pierwszorzędnym znaczeniu, bezpośrednio związane z podstawowym celem języka, reprezentowane są – według tradycyjnych kategorii w gramatykach indoęuropejskich – przez rzeczowniki i czasowniki, wyodrębniane w niektórych wypadkach głównie przez fleksję (np. w językach słowiańskich), w innych zaś głównie przez pozycję, chociaż przy pewnej pomocy fleksji (np. w angielskim, holenderskim, francuskim). Rzeczownik – jak się go na ogół rozumie – jest nazwą czegoś (por. łac. nomen «imię»), czasownik odnosi się do czynności lub stanu 7.

Leave a Reply